Informatie en veel gestelde vragen

Over elektrogevoeligheid (EHS) is men wereldwijd nog volop in discussie. Aan de ene kant is nog geen onomstotelijk wetenschappelijk bewijs geleverd dat EHS bestaat. Wel zijn er onderzoeken die aanwijzingen geven dat elektromagnetische velden biologisch effecten kunnen hebben op levende organismen, waaronder mensen. En dat bij blootstellingswaarden die tot een factor 1.000.000 lager liggen dan de richtlijnen die de Nederlandse overheid hanteert.

Wil je vanaf nu op de hoogte blijven van die ontwikkelingen, volg dan onze Blogs.

Veel gestelde vragen

1) Wat zijn voorbeelden van EHS-klachten?

EHS-klachten komen waarschijnlijk voort uit een algemene stressreactie van het lichaam. Ieder persoon is uniek. Dat verklaart mogelijk de diversiteit aan geestelijke en lichamelijke klachten.

  • Ernstige vermoeidheid, concentratie- slaap- en geheugenproblemen, griepgevoel, hoofdpijn/migraine, druk in het hoofd.
  • Meer dan de helft van de mensen met EHS-klachten heeft last van gesis, gefluit of bromtonen in de oren. Dit zijn geen echte geluiden, maar een vorm van overprikkeling van de gehoorzenuw.
  • Huidproblemen als roodkleuring, jeuk, ontstekingen, vlekken, kriebelend en vet haar, of droge huid.
  • Wazig zien en vlekken in het beeldveld, tranende ogen.
  • Pijn in spieren en gewrichten, ingewanden, verkrampingen, spasmofylie, onwillekeurige spiertrekkingen of pijnscheuten: vooral in onderbenen en gezicht.
  • Chronische ontstekingen
  • RSI en burn-outklachten
  • Evenwichtsstoornis en coördinatieverlies: door de knieën of benen zakken.

In toenemende mate melden mensen dat zij naast EHS ook lijden aan de ziekte van Lyme. De klachten van de ene aandoening versterken die van de andere.

Met dank aan Stichting EHS.

Kenmerkend voor EHS: veld weg = klacht weg. De klachten treden altijd op in een specifieke locatie of bij belasting met bepaalde bron(nen) van elektromagnetische velden (straling). 

2) Ik lijk steeds gevoeliger te worden voor allerlei zaken, kan dat?

Elektrogevoeligheid komt redelijk vaak voor in combinatie met andere milieuziekten, zoals ME, FM (vermoeidheidsziekten), MCS (overgevoeligheid voor chemische stoffen of geuren), CPLD (overgevoeligheid voor UV-licht), voedselallergie, hooikoorts, etc. Steeds vaker melden mensen dat zij naast EHS ook lijden aan de ziekte van Lyme. Soms lijkt elektrogevoeligheid te leiden tot een andere gevoeligheid, omgekeerd kan ook. De gezondheidsklachten lijken op elkaar en lijken onderling verband te houden.

3) Wat zijn kenmerken van risicovelden?

Digitaal gepulste velden van moderne elektronische apparatuur zoals DECT telefoon, Wifi en vervuiling op het lichtnet.

De wisselvelden met onregelmatige sinusoïdale golfkarakteristieken en de pulsen met snelle stijg- en daalprofielen van veel moderne apparatuur worden vaak als zeer storend ervaren. Ook de zgn. blokpulsen met hun steile flanken; spectrumanalyses leren dat deze pulsen harmonischen genereren met frequenties tot in het hoogfrequent gebied. Het betreft velden over een breed frequentiespectrum, van sub-Hz tot ver in het KHz gebied. De schadelijke signalen brengen het lichaam in een conditie waarin het steeds gevoeliger wordt voor andere milieufactoren.

Met dank aan Stichting EHS. 

4) Wat zijn de wettelijke normen t.a.v. blootstelling aan straling in Nederland?

Officieel is er alleen een normstelling t.a.v. blootstelling aan elektromagnetische velden (EMV). Een zogenaamde Arbocatalogus t.a.v. EMV op de werkplek ontbreekt.

De Nederlandse overheid volgt de richtlijnen van de Gezondheidsraad die op haar beurt de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) volgt. Deze adviseert blootstellingslimieten zoals de ICNIRP in 1998 heeft opgesteld. Deze waarden zijn destijds afgeleid van thermische effecten van EMV (hoeveel straling is nodig om een zak zout water van 72 kg in 6 minuten 1 graad Celsius op te warmen) en houden geen rekening met biologische effecten op organismen. Die lijken bij veel lagere blootstelling al op te treden. Ook is nog geen onderzoek afgerond naar lange termijn effecten van EMV.

5) Zijn er normen voor mensen die elektrisch overgevoelig zijn?

In Nederland niet. Wel hebben Duitse bouwbiologen inmiddels Baubiologische Richtwerte  (SBM-2008) voor elektrogevoeligen opgesteld, in samenwerking met artsen en wetenschappers. Deze zijn gebaseerd op meer dan tienduizend metingen in woon- en werkomgevingen. Het blijkt dat deze waarden volstaan om mensen met EHS-klachten weer goed te laten functioneren. Deze waarden liggen op sommige punten tot een factor miljoen (!) lager dan die van de ICNIRP. De TCO normen zijn veiligheidsnormen die gelden voor elektrische installaties, zoals PC’s en randapparatuur. Zie onder. Kijk en vergelijk.

Normen en richtlijnen: SBM2008 Slaapplaats SBM2008 Werkplek TCO WHO/ICNIRP Voorbeeld
LF elektrisch wisselveld
In Volt per meter (V/m)
1 5 10 5000 Laptop:
2.000
LF magnetisch wisselveld *)
In nanoTesla (nT)
20 100 200 100.000 Föhn:
30.000
HF elektromagnetisch wisselveld In (µW/m²) 0,1 5 10.000.000 GSM mobiel
4.500.000

De overheid heeft 6 jaar geleden het Kennisplatform EMV en Gezondheid in het leven geroepen, om “kennis te bundelen op het gebied van elektromagnetische velden met als doel wetenschappelijke informatie over het onderwerp te duiden en beschikbaar te maken”.

Twee publicaties van hen zijn t.a.v. EHS relevant: het Kennisbericht Elektrogevoeligheid en het Kennisbericht Elektromagnetische velden op het werk.

6) Welke rol spelen artsen bij hulp bij elektrogevoeligheid?

EHS is in Nederland niet of nauwelijks bekend bij huisarts, Arboarts of UWV-arts. Het ontbreken van een richtlijn voor artsen en UDC-code t.a.v. deze gevoeligheid draagt daaraan bij. EHS is lastig te diagnosticeren omdat er geen ‘medisch objectiveerbare klachten’ zijn (klachten die specifiek gelden voor EHS). Elke elektrogevoelige ontwikkelt een eigen klachtenpatroon, dat in principe door meerdere milieufactoren kan worden veroorzaakt. Per persoon, per situatie zijn EHS-klachten echter wel degelijk specifiek. Altijd treden klachten op in de buurt van bepaalde blootstellingsbron(nen).

NB: In mei 2013 is door het NHG de NHG-Standaard somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK) gereedgekomen. Hierin staat EHS genoemd. Een handelingsperspectief voor artsen ontbreekt nog.

7) Wat zijn mijn rechten en plichten als werkgever en schoolleider?

Bij een ziektemelding zal conform art. 7:629 BW worden vastgesteld of werknemer ziek is of niet. Bij ernstige gezondheidsklachten zal dat geen discussiepunt zijn: dan is werknemer arbeidsongeschikt door ziekte.

Bij EHS is het vaak zo dat werknemer alleen gezondheidsklachten ervaart als hij/zij in de buurt komt van bepaalde stralingsbronnen, zoals Wifi. Verder niet. Dan wordt gekeken naar art. 7:628 BW. Dit regelt de overige gevallen “waarin niet wordt gewerkt als gevolg van een omstandigheid die in redelijkheid voor rekening van de werkgever behoort te komen”. Werkgever en schoolleider zijn verplicht om een zieke werknemer redelijkerwijs tegemoet te treden als dat de re-integratie bespoedigt.

Art. 7:611 BW “verplicht partijen om zich als goed werkgever resp. werknemer te gedragen”. Dit is van toepassing als sprake is van een arbeidsconflict. Hieruit volgt het volgende.

Los van de vraag of client nu wel of niet ziek is, ”is werkgever gehouden om werknemers in staat te stellen hun werk te verrichten, binnen het redelijke, ook als dat inspanningen of aanpassingen van werkgever vergt.” Ofwel: werkgever is verplicht om een zieke werknemer tegemoet te treden als dat de re-integratie bespoedigt.

De hulp aan mensen met EHS-klachten is duidelijk: verlaag de blootstelling aan straling volgens de Baubiologische Richtwerte en hij/zij kan weer aan het werk of naar school. De kosten van de EMV-meting en aanpassingen vallen in het niet vergeleken met langdurig uitval door ziekte of ontslagvergoedingen.

Schooneveld Advies werkt samen met een huisarts en arbeidsjurist die in EHS zijn gespecialiseerd.

8) Waarom is EHS nog niet erkend in Nederland?

In Nederland is men vanuit overheidswege zeer terughoudend in het (h)erkennen van EHS en het informeren van de bevolking. Zeker vergeleken met het merendeel van andere landen in Europa.

Waarom is niet duidelijk. Wel is duidelijk dat bijvoorbeeld de telecomindustrie geen voorstander is van het actief informeren van burgers over mogelijke gezondheidsrisico’s van EMV in Nederland.

In meerdere omringende landen wordt het voorzorgsprincipe gehanteerd: in Frankrijk mogen op scholen leerlingen bv. geen mobieltje gebruiken onder de 16 jaar, tot dat onomstotelijk is vastgesteld dat EMV onschadelijk zijn. Ook in België, Oostenrijk, Zwitserland, Canada, Israël en Rusland zijn voorzorgsmaatregelen getroffen, met name in openbare ruimtes zoals scholen en bibliotheken.

In Zweden is EHS al jaren officieel erkend als ‘functional impairment’ ofwel functionele beperking.

9) Wat houdt een meting van jullie bij mij op kantoor of school in?

Er zijn vele aanbieders op de markt van stralingsmeten. Helaas is de materie complex en is het niet voldoende om alleen hoogfrequente EM-velden (HF) in kaart te brengen, zoals vaak gebeurt.

Schooneveld Advies werkt samen met meetspecialisten die zijn aangesloten bij brancheorganisatie VEMES. Alle meetbare typen EMV worden in kaart gebracht. Zij kijken naar de gehele elektrische infrastructuur van het gebouw, inclusief aarding en lichtkwaliteit. Wij treffen maatregelen volledig op maat rond de werkplek. Ook klimaatfactoren als ventilatie en aanwezigheid van schimmels worden meegenomen – als daar aanleiding voor is.

10) Wat kosten saneringsmaatregelen?

De maatregelen kunnen zeer uiteenlopen: variërend van een stralingsarme monitor en afgeschermde datakabels (ca. € 500,-) tot het plaatsen van EMC-filters en vervangen van bv. een storende apparaten in het gebouw (in de orde van € 5.000,-), tot het volledig elektrisch isoleren van de werkplek van de overige stroomvoorziening en/of het slaan van een nieuwe aardpen (tot €10.000,-).

11)  Wat is de kans op succes, na aanpassing van huis of werkplek?

Onze praktijkervaring leert dat de kans op volledig slagen ligt tussen de 70 en 80%. Hiermee wordt bedoeld dat je je thuis weer 100% de oude voelt. Of dat je als werknemer of leerling op enig moment na sanering weer volledig volgens het aantal contracturen op kantoor of school aan de slag bent. Als  thuiswerken als deeloplossing bespreekbaar is, is het slagingspercentage hoger. Met een uitgebreide intakeprocedure wordt eerst vastgesteld of, en zo ja in welke mate, EHS een rol speelt bij de klachten.

Soms is sprake van een co-factor die bijdraagt aan de gezondheidsklachten. Voor deze factor(en) verwijzen we terug naar het reguliere medische circuit.

In 10 tot 15% van de gevallen wordt een verhuis- of overplaatsadvies gegeven. In dat geval is sprake van uitzonderlijk hoge, of zeer complexe laagfrequente blootstelling aan EMV. Het meetrapport biedt hierover uitsluitsel.

Neem vrijblijvend contact met ons op voor een gratis intakegesprek of meer informatie.

 Neem contact op